دانلود کامل
جلد اول کتاب

book-cover-image-small

can you buy modafinil over the counter

دانلود کامل
جلد دوم کتاب

buy sibutramine 15mg onlinebook-cover-image-small

پایان سخن

«اگر به آینده اعتقاد نداشته باشيم، گذشته نيز از آن ما نخواهد بود.» -- شاعر انگلیسی T. S. Eliot

«ما اگر بتوانيم گليم خودمان را بعنوان يك كشور جهان سوّمى از آب بيرون بكشيم... خيلى هنر كرده‏ايم.»! -- داريوش آشورى (۱)

در پژوهش حاضر، نگارنده كوشيد خواننده را به انديشه‏اى ژرفتر دربارهء فراز و نشيبهاى ميهن‏مان و علل «ديروزى» فلاكت و سقوط كنونى ايران وادارد. كوشيديم به خطوطى سریع پیکره‏اى از تاريخ اجتماعی ايران نشان دهيم و راهى بسوى شناخت درونمايهء كشاكشهاى جامعهء ايرانى بگشاييم. از آنجا كه «حافظهء تاريخى» مشترک را مهمترین پیش شرط انسجام «هويت ملّى» دانستيم، مصالح فكرى و عناصر فرهنگى لازم را در تاریخ ايران جستجو كرديم و شگفتا دريافتيم، ايران‏مان خارِستانى بى‏گل و مارِستانى بى‏گنج نبوده كه هیچ، شهرنشينى شش هزار سالهء مردمانش بطورى ناگزير به برآمدن بسيارى از ويژگى‏هاى «مدنيت» منجر گشته است.

رفتار مسالمت‏جويانه را، بعنوان شاخص هميارى و همزیستى انسانى در جامعهء مدنى، در جامعهء ايرانى عصر باستان بازيافتيم و تداوم و تكاملش را با وجود حملات پى در پی بيابانگردان اين سوى جهان در لحظات تاريخى چندى، به تماشا نشستيم.

يك گهر بوديم همچون آفتاب / بى‏گره بوديم و صافى همچو آب

«مولوى»

ديديم كه اگر در تاريخ اجتماعی بشر به دو نقطهء عطف قايل باشيم، اوّلى گذار از شرايط زيست «بيابانگردى» به شیوهء زندگى شهرنشینى است و در ايران (پس از دو كوشش ناماندگار در بابل و مصر) براى نخستين بار جامعهء شهرنشينى و دستگاه دولتمدارى لازم براى سازمان‏يابى با ثبات آن برشکفت.

از سوی دیگر امّا، تاريخ تكامل بشرى اين وظيفه را برعهدهء ايران گذارد، كه با جذب انرژی تخریبى عرب و ترك و مغول، اروپا را از گزند بيابانگردان «ربع مسكون» در امان دارد و ماهيتاً همين عملکرد بود، كه باعث شد، آنگاه كه جوانه‏هاى مدنيت عصر جديد در اروپا به ثمر مى‏نشست، ايران گام در سراشيب اضمحلالى نوين گذارد.

در بررسی حاضر، اين روند اضمحلالى- بویژه در دوران معاصر- خود را به چهره‏اى زشت و جانگداز نمایان ساخت و بدين سبب پایان دادن به سخن با توجه به آهنگ شتابانى كه اين روند در دههء گذشته يافته، بدين معنى خواهد بود، كه آنرا جبرى در راستاى تكامل تاريخى و اجتماعى كل بشر بيابيم. از اينروست كه در اين سطور آخرین، خواهيم كوشيد، بر سر دو راهى امروز، چشم‏اندازى به آینده‏اى اميدبخش داشته باشيم.

همانگونه كه فرد انسان براى نيل به اهداف و آرزوهايش به تكاپو و كوشش هدفمند دست مى‏یازد، ملتهاى «موفق» جهان نيز هر يك دورنما و جایگاهى شایسته را در پيش رو دارند و هر قدم كه بدين مقام نزديك‏تر شوند، با سرافرازى فزون‏ترى به گذشته و خوش‏بينى عميق‏ترى به آینده مى‏نگرند.

از اين دیدگاه پرسيدنى است، با توجه به شرايط تاريخى، اجتماعی و جغرافيایی ايران، اين ملت را كدام نقش و مقام در خانوادهء ملتها شايسته است؟

تنها با پرداختن و كوشيدن در راه يك «آرمان ملى» است، كه كشش و اراده بسوى انسجام ملى قوام مى‏یابد و در پى گامهایی چند به پيشروى سرآمدان جامعه، «مردم» كشورى به «ملت» فرامى‏رويند. و گرنه درغلطيدن به «جهان سوّم» را به کوشش و خيزشى نياز نيست!

چنانكه پیش از اين دریافتيم، در ايران چنین آرمان و زيربناى فرهنگى از ديرباز ريشه دواند و در مقابل حملات سخت انسان‏ستیزانه تداوم يافت. امروزه روز نيز مى‏توان در هر ايرانى كمابيش جلوه و تبلور آنرا بازيافت و همين فرهنگ ملى ايرانى است كه مى‏تواند راه بسوى «آرمان ملى» بگشاید.

امّا درونمايهء اصلى اين منش و فرهنگ كدام است؟

فرهنگ ايرانى برخاسته از سرزمينى كه در آن از همان سپيده دم تاريخ، مجموعه‏اى از نژادها و اقوام را در خود جاى داد، بدين درونمايه تبلور يافت، كه پیوند نوع انسان در وراى هر آنچه او را به نژادها، اقوام و مذاهب تقسيم مى‏كند، تحقق يابد.

فرهنگ ملى ايرانى در كشورى كه از ديرباز «چهار راه جهانى» و برخوردگاه جریانات اجتماعى و فرهنگى از چهارسوى جهان بوده است، جز اين نمی‏توانسته باشد، كه با تكيه بر منزلت انسانى به يافتن شیوه‏هاى همزیستى مسالمت‏آميز بكوشد و به مرتبه‏اى وراى وابستگى‏هاى قومى، نژادى، مذهبی و جنسى عروج كند. همين درونمايه را مى‏توان «نقطهء ضعف تاريخى» فرهنگ و مدنيت ايرانى در دورانهایى يافت كه امواج بنيان بركن «بيابان گردان» رنگارنگ تاريخ در اين «چهار راه جهانى» تركتازى مى‏نمودند. از سوی دیگر امّا، در جهان امروز كه بشر گرفتار در تماميتهاى جداگانه و مرزهاى «مصنوعى»، بطورى فزاینده با مشكلات فراگير جهانى روبروست، و اين مشکلات (از حفظ محيط‏زيست تا گسیختگى‏ها مدنى ميان «شمال» و «جنوب»)راه حلهایى را در چهارچوب بين‏المللى ايجاب مى‏كند، درونمايهء فرهنگ ايرانى مى‏تواند، «كارساز» باشد.

فرهنگ ملى ايران همان پیوند ملتهاست و «آيين» ايرانى همان نقطهء مشترك آيين‏ها و مكاتب انسانى. تداوم اين فرهنگ هم تنها در «خُرد فرهنگها»ى (Subculture) ايرانى، ممكن بود و از بابک «خرمدين» تا افشين «بودایى»، و از ملكم خان «ارمنى» تا گندم پاك كن «بابى»، پاسداران آن بوده‏اند. هويت ايرانى چیزى نيست، مگر قدرت احترام به هويت «دیگران». ملتى هستيم كه چه شرایط جغرافيایى و اقليمى و چه توفانهاى عظيم تاريخى كه پشت سرگذارده‏ايم. «محكوم»مان مى‏سازد، به وراى تنگ‏چشمى‏هاى ملى، قومى و آيينى برافرازيم. دشوارى اين راه را ايرانى در آوردگاههاى عظیم تاريخ ميان مدنيت و توحش، با شكستها و قربانيهاى بيشمار بتن زیسته و از رفتن بدان بازنايستاده است.

آيا اينك پس از دو هزار و پانصد سال كه از نقطهء اوج ديرین آن در زمان كورش كبير مى‏گذرد، زمان آن فرار رسیده كه درونمايهء اين فرهنگ در ابعاد جهانى راهگشاى آیندهء بشر باشد؟

اگر ايران در سپيده دم تمدن بشرى، توانست جایگاه همزیستى گوناگونيها باشد، در برآمدن تمدن جهانى نيز كه ناگزیر بر چنین پايه‏اى بنا خواهد نمود، چشم‏پوشى از عناصر فرهنگى برآمده در اين سرزمين ناممكن خواهد بود. آرى، همچنانكه جوانهء «دمكراسى» در يونان باستان مى‏بايست دو هزار سال در آوردگاه تاريخ بشرى دوام آورد تا شالودهء نوزایى اروپا قرار گيرد، همزیستى مسالمت‏آميز نوع انسان نيز، چنانكه در دو هزارهء پیش در ايران رخ نمود، شالودهء مدنيت آینده خواهد بود.

در شرایطى كه «غرب» و «شرق دور» به آهنگى شتابان در جهت نوسازى «مادّى» جهان گام بر می‏دارند، ايران مى‏تواند به «كانون معنويت» و قطب مدنيت جهانى بدل گردد. پیش شرط عروج به چنین جایگاهى، همانا بدل گشتن اين سرزمين به كانون برخورد عقاید و آيينهاى انسانى- در هركجا كه زيسته و انديشيده- است. امّا ايران تنها زمانى مى‏تواند، «مهماندار» جريانات فكرى انسانى در سراسر جهان باشد، كه خود در درون نمونهء همزیستى و برخورد زایندهء رنگارنگ‏ترین مجموعهء فرهنگى گرد آمده در يک کشور گردد.

البته كه دستيابى به چنین عمق و گسترشى در «دمكراسى اجتماعى»، درست در جهت تداوم فرهنگ سیاسی و اجتماعی در پیشرفته‏ترین کشورهاى جهان قرار دارد و «تعقل اجتماعى» و «دمکراسی سیاسی» بمراتب عمیق‏ترى را لازم مى‏سازد. از سوی دیگر امّا مى‏تواند در رشد فرهنگ سیاسی و اجتماعی بشر نقطهء عطفى نوين را موجد گردد، كه بدان راه تحوّل جهانى بسوى مدنيت انسانى هموارتر شود.

اگر «عقب ماندگى» ديرپاى ايران تنها يك «حسن» داشته باشد، آنستکه در نوسازى آن مى‏توان از همهء آنچه بشريت در شرق و غرب عالم تجربه كرده، سود جست و اين سرزمين را به «نمايشگاه» زندهء مدنيت و فرهنگ مادى و معنوى جهانى، آنچنانكه «انسان» باید در پى ساختن‏اش باشد، بدل ساخت.

اين «فرصت تاريخى» كه با از ميان رفتن ساختار دو قطبى جهان نصيب ايران گشته، در قلب هر آنكس كه خود را به اين «آب و خاك» وابسته مى‏داند، عظيم‏ترين شورها و گرم‏ترین آتش‏ها را دامن خواهد زد. از اين دیدگاه، «ايرانى» آنستکه خود را به ميراث فرهنگى برآمده در اين سرزمين مديون و وابسته مى‏داند و آماده است، در راه آبادانى و نوسازى ميهنش خدمت كند. از همين دیدگاه نيز آن «پارسى» در كلكته، آن «كليمى» در اورشليم و آن «بهائى» در آمریكاى جنوبى بهمان درجه كه بدون چشم داشتى به ايران عشق مى‏ورزند، از آنانكه به تمام كردن كار غارت كشور مشغولند، ايرانى‏تراند!

اگر برقرارى حكومت اسلامى، ايرانيان را به «غربت در و طن» و بموجى چند ميليونى به پراكندگى در چهارسوى جهان محكوم کرد، اين «ملت» را نيز بيش از پیش با احساس توصيف ناپذیر ميهن‏دوستى و «گوارایى حسّ وطن» آشنا ساخته است. احساسى دردناک كه پیش از اين در طول سده‏هاى متوالى گریبانگیر دهها ميليون ايرانى رانده از ميهن بوده است. احساسى كه تنها تا زمانى دردناک است كه به انرژی زاینده بدل نگشته و اگر چنین شود، فورانى از انرژی سازندهء انسانى را موجد خواهد شد، كه نه تنها نقطهء عطفى واقعى را در تاريخ ايران بسامان خواهد رساند، به تكانه‏اى عظيم، انسانى‏تر شدن جهان را ممكن خواهد ساخت.

گمان مبر كه به پايان رسيد دور مغان / هنوز بادهء ناخورده در رگ تاكست

(۱) کِلک، شمارهء ۳۷، ص۲۳۷.

System.String[]System.String[]